Zachowek – komu przysługuje
Zachowek to jedna z instytucji prawa spadkowego, która budzi najwięcej pytań i sporów rodzinnych. Chroni najbliższych krewnych spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w dziedziczeniu, nawet jeśli zostali wydziedziczeni w testamencie lub majątek został rozdysponowany za życia spadkodawcy w drodze darowizn. Jako adwokat od spraw spadkowych w Łodzi wyjaśniam w tym artykule, komu przysługuje zachowek, jak obliczyć jego wysokość oraz jak wygląda dochodzenie tego roszczenia.
Czym jest zachowek
Zachowek to roszczenie pieniężne przysługujące określonym osobom bliskim spadkodawcy, gdy nie otrzymały one należnej im części spadku w drodze dziedziczenia ustawowego, testamentu lub darowizny. Instytucja ta ma zapewnić najbliższej rodzinie spadkodawcy minimalne zabezpieczenie finansowe, nawet jeśli spadkodawca zdecydował się rozdysponować swój majątek w inny sposób, na przykład sporządzając testament na rzecz innych osób.
Komu przysługuje zachowek
Prawo do zachowku przysługuje zstępnym spadkodawcy, czyli dzieciom, a w razie ich braku wnukom, jego małżonkowi oraz rodzicom, jeżeli byliby powołani do spadku z ustawy. Oznacza to, że krąg osób uprawnionych do zachowku pokrywa się z kręgiem spadkobierców ustawowych najbliższych spadkodawcy, z pominięciem dalszych krewnych, takich jak rodzeństwo czy dziadkowie.
Zachowek nie przysługuje osobom, które zostały skutecznie wydziedziczone, zrzekły się dziedziczenia, odrzuciły spadek lub zostały uznane za niegodne dziedziczenia. Nie przysługuje również małżonkowi, jeśli w chwili otwarcia spadku toczyła się sprawa o rozwód lub separację z jego winy, to jest zmarły małżonek złożył przed śmiercią pozew o rozwód z orzeczeniem winy drugiego małżonka. Wówczas bowiem pozostali spadkobiercy ustawowi, na przykład zstępni, mogą wystąpić do sądu z żądaniem wyłączenia żyjącego małżonka od dziedziczenia. Jeśli sąd przyzna im rację, małżonek zostanie potraktowany jak gdyby nie dożył otwarcia spadku, co oczywiście pozbawia go również prawa do zachowku.
Jak obliczyć wysokość zachowku
Wysokość zachowku wynosi co do zasady połowę wartości udziału spadkowego, który przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym. Jeżeli uprawniony jest trwale niezdolny do pracy albo jest małoletni, przysługuje mu zachowek w wysokości dwóch trzecich wartości tego udziału.
Obliczenie wysokości zachowku wymaga kilku kroków. Po pierwsze, należy ustalić, jaki udział spadkowy przypadałby uprawnionemu przy dziedziczeniu ustawowym, czyli tak, jakby nie było testamentu ani darowizn. Po drugie, konieczne jest ustalenie tak zwanego substratu zachowku, czyli czystej wartości spadku powiększonej o wartość darowizn podlegających doliczeniu zgodnie z przepisami Kodeksu cywilnego. Po trzecie, od tak ustalonej wartości oblicza się odpowiednio połowę lub dwie trzecie, w zależności od sytuacji uprawnionego.
Warto podkreślić, że do substratu zachowku dolicza się co do zasady darowizny dokonane przez spadkodawcę na rzecz spadkobierców i osób uprawnionych do zachowku bez ograniczenia czasowego, natomiast darowizny na rzecz innych osób dolicza się, jeżeli zostały dokonane w ciągu ostatnich dziesięciu lat przed otwarciem spadku, licząc wstecz od śmierci spadkodawcy.
Od kogo można dochodzić zachowku
Zobowiązanym do zapłaty zachowku jest przede wszystkim spadkobierca, na rzecz którego spadkodawca rozdysponował swój majątek, na przykład w testamencie. Jeżeli uprawniony nie może uzyskać należnego zachowku od spadkobiercy, ponieważ wartość spadku okazała się niewystarczająca, może dochodzić zachowku od osoby, która otrzymała od spadkodawcy darowiznę doliczaną do spadku, w kolejności od najpóźniej dokonanej darowizny.
Ile czasu jest na dochodzenie zachowku
Roszczenie o zachowek przedawnia się z upływem pięciu lat od dnia ogłoszenia testamentu, a jeśli spadkodawca nie pozostawił testamentu, od dnia otwarcia spadku, czyli od dnia jego śmierci. W przypadku roszczenia przeciwko osobie zobowiązanej do uzupełnienia zachowku z tytułu otrzymanej darowizny, termin ten liczy się od dnia otwarcia spadku. Po upływie tego terminu roszczenie ulega przedawnieniu, co oznacza, że zobowiązany może skutecznie uchylić się od jego zaspokojenia, powołując się na ten zarzut.
Jak wygląda postępowanie o zachowek
Dochodzenie zachowku odbywa się w drodze powództwa cywilnego przed sądem właściwym ze względu na ostatnie miejsce zamieszkania spadkodawcy, co dla wielu rodzin z Łodzi i okolic, w tym Zgierza czy Pabianic, oznacza sąd okręgowy lub rejonowy właściwy dla tego regionu, w zależności od wysokości kwoty żądanego zachowku. Postępowanie wymaga wykazania kręgu spadkobierców ustawowych, wartości spadku, wartości darowizn podlegających doliczeniu oraz sytuacji osobistej uprawnionego, jeżeli powołuje się na podwyższoną stawkę zachowku ze względu na małoletniość lub trwałą niezdolność do pracy. W praktyce sprawy o zachowek często wymagają powołania biegłego do wyceny nieruchomości lub innych składników majątku wchodzących w skład spadku.
Rola adwokata w sprawach o zachowek
Sprawy o zachowek należą do bardziej skomplikowanych postępowań spadkowych, ponieważ wymagają szczegółowej analizy historii majątkowej spadkodawcy, w tym darowizn dokonanych na przestrzeni wielu lat. Jako adwokat od spraw spadkowych w Łodzi pomagam klientom zarówno w dochodzeniu należnego zachowku, jak i w obronie przed roszczeniami zawyżonymi lub nieuzasadnionymi. Pełny zakres pomocy w sprawach spadkowych znajdziesz na stronie sprawy spadkowe, a jeśli w Twojej sprawie pojawia się kwestia działu spadku między rodzeństwem, warto zapoznać się także z tym tematem.
Podsumowanie
Zachowek chroni najbliższą rodzinę spadkodawcy przed całkowitym pominięciem w dziedziczeniu, jednak jego obliczenie i dochodzenie wymaga dokładnej analizy stanu majątkowego spadkodawcy oraz dokonanych przez niego darowizn. Jeśli zastanawiasz się, czy przysługuje Ci zachowek, lub zostałeś pozwany o jego zapłatę w Łodzi lub okolicach, zapraszam do kontaktu z kancelarią w celu omówienia szczegółów sprawy.
Kancelaria Adwokacka Adwokat Justyn Sarnacki
ul. Dr. Seweryna Sterlinga 27/29 lok. 504, 90-212 Łódź
Telefon: (+48) 666 324 557
E-mail: kancelaria@adwokat-sarnacki.pl